Όταν οι αριθμοί ευημερούν, αλλά η ουσία κρύβεται πίσω από τον Ν. 4412 – Η αντιπαράθεση Μητλιάγκα-Χρυσάφη για το ποιος έκανε τις λιγότερες απευθειας αναθέσεις
ΑΡΘΡΟ του Χρήστου Πλακιά
Η χθεσινή (13/5/2026) συνεδρίαση της δίμηνης λογοδοσίας της Δημοτικής Αρχής Σερρών εξελίχθηκε σε ένα αναμενόμενο, αλλά εξαιρετικά αποκαλυπτικό πεδίο έντονης πολιτικής και οικονομικής αντιπαράθεσης. Στο επίκεντρο βρέθηκε το διαχρονικά «καυτό» και ακανθώδες ζήτημα των απευθείας αναθέσεων και των διαδικασιών διαπραγμάτευσης.
Η ερώτηση που κατέθεσε ο επικεφαλής της μείζονος αντιπολίτευσης και τέως Δήμαρχος, οικονομολόγος και φοροτεχνικός Αλέξανδρος Χρυσάφης, ζητώντας την παρουσίαση αναλυτικής κατάστασης για το σύνολο των αναθέσεων που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διετία 2024-2025, άνοιξε για ακόμη μία φορά τον Ασκό του Αιόλου.
Η απάντηση της Δημάρχου Βαρβάρας Μητλιάγκα, η οποία επέλεξε να επεκτείνει τη συζήτηση παρουσιάζοντας στοιχεία για την τελευταία πενταετία (2021-2025), συνοδεύτηκε από θριαμβευτικούς τόνους για δήθεν «κατάρρευση των fake news» της αντιπολίτευσης, προτάσσοντας μια μείωση των δαπανών αυτών που αγγίζει το 50% μεταξύ του 2023 και του 2025.
Ωστόσο, πίσω από τον επικοινωνιακό «πόλεμο των αριθμών» και τις εκατέρωθεν καταγγελίες, η δημοσιογραφική κριτική οφείλει να αναδείξει την πραγματική ουσία του προβλήματος, η οποία παραμένει συστηματικά κρυμμένη στις γκρίζες ζώνες του Νόμου 4412.
Πέρα από τη μάχη των Excel: Το «πάρτι» συνεχίζεται κανονικά
Αν επιλέξει κανείς να προσπεράσει τη στείρα αριθμητική αντιπαράθεση —για το αν δηλαδή το τελικό ποσό των απευθείας αναθέσεων για το 2025 είναι 2.567.392,23 ευρώ, όπως αποτυπώνεται στους πίνακες της Δημοτικής Αρχής, ή αν προσεγγίζει τα 3,1 εκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με τους ελέγχους και τις δηλώσεις της αντιπολίτευσης— η γενικότερη εικόνα παραμένει απογοητευτική.
Το «πάρτι» των απευθείας αναθέσεων και των διαδικασιών χωρίς ανοιχτό διαγωνισμό συνεχίζεται κανονικά στον Δήμο Σερρών. Παρά τις προεκλογικές διακηρύξεις και τις ρητές δεσμεύσεις της παράταξης της κυρίας Μητλιάγκα για ριζική αλλαγή του μοντέλου διοίκησης, τη διαφάνεια και τη χρηστή διαχείριση, η πεπατημένη οδός δεν εγκαταλείφθηκε. Οι απευθείας αναθέσεις δεν χρησιμοποιούνται πλέον ως η ύστατη θεσμική εξαίρεση για την αντιμετώπιση πραγματικά απρόβλεπτων αναγκών, αλλά ως το βασικό, καθημερινό εργαλείο άσκησης πολιτικής και διοίκησης.
Νόμος 4412: Αναγκαιότητα ή μεθοδευμένο «κατεπείγον»;
Το κρίσιμο σημείο εστίασης της κριτικής δεν αφορά το αν οι αναθέσεις αυτές είναι τυπικά νόμιμες. Είναι δεδομένο ότι όλες οι αποφάσεις φέρουν τις απαραίτητες υπογραφές και εγκρίσεις, κινούμενες εντός των ορίων που θέτει ο Ν. 4412/2016. Το μείζον ζήτημα είναι η έλλειψη ουσιαστικής αιτιολόγησης ανά περίπτωση.
Τόσο η παρούσα όσο και η προηγούμενη διοίκηση εθίστηκαν στην επίκληση «έκτακτων λόγων», «κατεπειγουσών αναγκών» ή «μοναδικότητας υπηρεσιών» για να παρακάμψουν τις κανονικές διαγωνιστικές διαδικασίες.
Πόσες, όμως, από αυτές τις περιπτώσεις ήταν πράγματι αιφνίδιες; Είναι κοινό μυστικό ότι στην τοπική αυτοδιοίκηση συχνά «μεθοδεύεται» η ανάγκη: η σκόπιμη ή λόγω ανικανότητας καθυστέρηση στη σύνταξη μιας μελέτης, η κωλυσιεργία στην προκήρυξη ενός τακτικού διαγωνισμού ή οι διαδοχικές παρατάσεις, δημιουργούν ένα τεχνητό «κατεπείγον».
Όταν ο χρόνος πιέζει ασφυκτικά, επιστρατεύεται το γράμμα του νόμου για να δικαιολογήσει την απευθείας ανάθεση σε συγκεκριμένους αναδόχους.
Έτσι, η διαδικασία παραμένει νόμιμη, αλλά στερείται οποιασδήποτε ηθικής και οικονομικής δικαιολόγησης απέναντι στους δημότες που πληρώνουν το κόστος.
Η «ακτινογραφία» των στοιχείων και η μετατόπιση της ύλης
Μελετώντας προσεκτικά τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, προκύπτουν σοβαρά ερωτήματα που δεν μπορούν να απαντηθούν με γενικόλογα δελτία τύπου. Στον πίνακα της Δημοτικής Αρχής για τη διετία 2024-2025, οι εγγραφές για τα καταργημένα νομικά πρόσωπα του Δήμου (ΚΕΔΗΣ, ΟΠΑΚΠΑ, ΕΣΕΠΕ, ΕΣΕΔΕ) εμφανίζονται μηδενικές, με ειδική σήμανση (βέλη) που δείχνει την ενσωμάτωσή τους στον κεντρικό πυρήνα του Δήμου Σερρών. Αυτό εξηγεί γιατί το ποσό του κεντρικού Δήμου εκτινάχθηκε από τα 2,26 εκατ. ευρώ το 2023 στα 2,96 εκατ. ευρώ το 2024.
Ωστόσο, η κριτική του Αλέκου Χρυσάφη αναδεικνύει μια άλλη, εξαιρετικά σοβαρή διάσταση: τη μετατόπιση της ύλης των αναθέσεων προς το ΔΗΠΕΘΕ. Καταγγέλλεται ότι μετά το κλείσιμο των υπόλοιπων οργανισμών, το ΔΗΠΕΘΕ Σερρών μετατράπηκε σε ένα βολικό «υποδοχέα» και συγκοινωνούν δοχείο, μέσω του οποίου ανατίθενται μεγάλες και δαπανηρές εκδηλώσεις (όπως η «Πολιτεία των Ευχών» ή τα «Ελευθέρια») με συνοπτικές διαδικασίες, προκειμένου να μην αποτυπώνονται οι δαπάνες αυτές απευθείας στον κεντρικό πίνακα του Δήμου και να αλλοιώνεται προς τα κάτω το τελικό νούμερο.
Παράλληλα, ο τέως Δήμαρχος έθεσε το δάκτυλο επί τον τύπον των ήλων αναφέροντας ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στις καθαρές απευθείας αναθέσεις. Υπάρχει και η μέθοδος των «φωτογραφικών προδιαγραφών» σε διαγωνισμούς, οι οποίες ουσιαστικά προδικάζουν τον ανάδοχο και λειτουργούν ως έμμεσες απευθείας αναθέσεις — φέρνοντας ως παράδειγμα την υπόθεση των λεβητοστασίων θέρμανσης σε σχολεία, η οποία κατέπεσε πανηγυρικά τόσο στην Επιτροπή του άρθρου 152 όσο και στα διοικητικά δικαστήρια.
Πολιτική υποκρισία και «εικονική πραγματικότητα»
Η πολιτική αντιστροφή των ρόλων προκαλεί τουλάχιστον θυμηδία στους σκεπτόμενους πολίτες. Η σημερινή Δημοτική Αρχή στην επίσημη ανακοίνωσή της δηλώνει ευθαρσώς ότι «δεν δαιμονοποιεί τις απευθείας αναθέσεις» και τις χαρακτηρίζει ως «θεσμικό εργαλείο για τη γρήγορη και αποτελεσματική λειτουργία του Δήμου». Πρόκειται για την ίδια παράταξη που, ως αντιπολίτευση, είχε κάνει «σημαία» της τις απευθείας αναθέσεις της προηγούμενης διοίκησης, καταγγέλλοντάς τις ως μνημείο αδιαφάνειας.
Από την άλλη πλευρά, η μείζονα αντιπολίτευση, η οποία το 2023 (προεκλογικό έτος) είχε οδηγήσει το σύνολο των απευθείας αναθέσεων στο αστρονομικό ποσό των 5.097.173,77 ευρώ (στο οποίο περιλαμβάνονταν και 640.000 ευρώ ασυμβασιοποίητες δαπάνες), εμφανίζεται σήμερα ως αυτόκλητος προστάτης της νομιμότητας και του δημοσίου χρήματος.
Το αποτέλεσμα αυτής της σύγκρουσης είναι η κατασκευή μιας «εικονικής πραγματικότητας». Η Δημοτική Αρχή πανηγυρίζει πάνω από γραφήματα και πίτες που δείχνουν οικονομική εξυγίανση, την ίδια ώρα που η καθημερινότητα των Σερραίων πολιτών —στους δρόμους, στην καθαριότητα, στο πράσινο και στην αγροτική οδοποιία— παραμένει στάσιμη και προβληματική, απέχοντας παρασάγγας από την ειδυλλιακή εικόνα που περιγράφεται στις αίθουσες του Δημοτικού Συμβουλίου.
Οι Σερραίοι αξίζουν καθαρές απαντήσεις
Το πρόβλημα στον Δήμο Σερρών είναι βαθιά συστημικό και δεν πρόκειται να λυθεί όσο η πολιτική αντιπαράθεση αναλώνεται σε επικοινωνιακά πυροτεχνήματα περί «fake news». Οι απευθείας αναθέσεις παραμένουν το αγαπημένο καταφύγιο κάθε δημοτικής αρχής, γιατί εξασφαλίζουν ταχύτητα και ευελιξία, θυσιάζοντας όμως τη διαφάνεια και τον υγιή ανταγωνισμό.
Όσο δεν καθιερώνεται η υποχρέωση για εξαντλητική, δημόσια και εκ των προτέρων αιτιολόγηση της πραγματικής σκοπιμότητας κάθε ανάθεσης ξεχωριστά, οι αριθμοί θα λένε πάντα την «αλήθεια» αυτού που τους παρουσιάζει. Οι Σερραίοι πολίτες έχουν κουραστεί από πολέμους πινάκων Excel. Απαιτούν σεβασμό και για το τελευταίο ευρώ των τελών που καταβάλλουν, με έργα ορατά στην καθημερινότητά τους και όχι μόνο στις εκθέσεις λογοδοσίας.
Οι Δηλώσεις του Αλ.Χρυσάφη
Η ανακοίνωση της Δημαρχου Βαρβάρας Μητλιάγκα
Β. Μητλιάγκα -Η αλήθεια “γκρέμισε” τα fake news του διδύμου Χρυσάφη – Χρυσανθίδη-
