“Οι προοπτικές για την ενέργεια και το κλίμα στην Ελλάδα”, άρθρο του Γ. Στάμτση στα ΝΕΑ

398
Στάμτσης
Στάμτσης
- Διαφήμιση -

Γράφει ο Δρ. Γιώργος Στάμτσης
Γενικός Διευθυντής ΕΣΑΗ

Εκείνη η Δευτέρα, 23 Σεπτεμβρίου 2019, ήταν για την αγορά ηλεκτρισμού μια συνηθισμένη μέρα στις αρχές του φθινοπώρου. Η ευχάριστη θερμοκρασία των 28-29 βαθμών Κελσίου κράτησε τη ζήτηση του Συστήματος περίπου στις 120 χιλιάδες μεγαβατώρες. Οι παραδοσιακά ισχυρές μονάδες του λιγνίτη παρήγαγαν περίπου 24 χιλιάδες μεγαβατώρες -το προπύργιο του ελληνικού ηλεκτρικού Συστήματος ήταν ήδη σε φθίνουσα πορεία εδώ και κάποια χρόνια. Από την άλλη, οι μονάδες του φυσικού αερίου είχαν πια σκαρφαλώσει στην πρώτη θέση -την ίδια μέρα η παραγωγή τους έφθασε τις 54 χιλιάδες μεγαβατώρες.

- Διαφήμιση -

Όμως εκείνη η συνηθισμένη -ηλεκτρικά- Δευτέρα έμελλε να είναι και η μέρα που η αλλαγή της ενεργειακής πραγματικότητας στην Ελλάδα θα επιβεβαιωνόταν με τον πιο επίσημο τρόπο. Από το βήμα της Συνόδου Κορυφής του ΟΗΕ για το Κλίμα, ο Έλληνας Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωνε ότι μέχρι το 2028 όλες οι λιγνιτικές μονάδες, υφιστάμενες και νέες, θα σταματούσαν την παραγωγή τους. Έναν χρόνο μετά, στις 25 Σεπτεμβρίου 2020 ο Πρωθυπουργός, συμμετέχοντας στη -διαδικτυακή αυτή τη φορά- ετήσια Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, επανέλαβε ότι μέχρι το 2028 ο λιγνίτης θα αποτελεί παρελθόν για τη χώρα -θέση που, εν τω μεταξύ, είχε καταστεί και η κεντρική στρατηγική του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα.

Αυτό το Εθνικό Σχέδιο, το οποίο η ελληνική Κυβέρνηση υπέβαλλε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, είναι ο οδηγός για την επίτευξη των ενεργειακών και κλιματικών στόχων του 2030. Όμως η ζωή αυτού του κειμένου θα είναι μάλλον βραχεία. Η Γερμανίδα Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε στις 16 Σεπτεμβρίου 2020 -σημαδιακός, κλιματικά, αυτός ο μήνας- ότι η Επιτροπή θα προτείνει τη (μεγάλη) αύξηση του στόχου για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Δηλαδή το έως τώρα ισχύον -40% να γίνει -55%. Αυτόν τον στόχο θα πρέπει να πετύχουν συλλογικά οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2030. Προφανώς μια τέτοια αλλαγή στον κλιματικό στόχο θα συμπαρασύρει και τους ενεργειακούς σχεδιασμούς και στόχους.

Το ελληνικό Εθνικό Σχέδιο προβλέπει ότι το 2030 οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) θα καλύπτουν περίπου το 62% της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας. Με τα νέα δεδομένα που έθεσε η φον ντερ Λάιεν, αυτό το ποσοστό μάλλον θα κινηθεί προς το 70%. Αυτό σημαίνει ότι μέχρι το 2030 θα πρέπει να λειτουργούν στη χώρα μας (αρκετά) περισσότερα από τα περίπου 19 γιγαβάτ έργων ΑΠΕ που περιλαμβάνει η τωρινή εκδοχή του Εθνικού Σχεδίου. Αυτό, λοιπόν, που έχουμε μπροστά μας στον χώρο της ενέργειας δεν είναι κάτι λιγότερο από μια κοσμογονία.

Ένα νέο τοπίο θα γεννηθεί. Και αυτό δεν αφορά μόνο το ενεργειακό μίγμα -όπου ναι, οι ΑΠΕ θα κυριαρχήσουν. Αφορά τις αγορές ενέργειας. Χωρίς ανοικτές και ανταγωνιστικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και ισχύος -όπου οι κανόνες για τον υγιή ανταγωνισμό επιβλέπονται συστηματικά (και οι παραβάσεις ποινολογούνται αδιαπραγμάτευτα) από τις αρμόδιες Αρχές- οι επενδυτές θα είναι πολύ διστακτικοί στο να βάλουν ιδιωτικά κεφάλαια για νέα έργα ΑΠΕ -τα οποία θα καλούνται να λειτουργήσουν όχι με καθεστώτα ενίσχυσης αλλά σε μια ανταγωνιστική αγορά.

Το νέο τοπίο αφορά τη σύνδεση των τομέων της οικονομίας. Τα κτίρια (με τις ανάγκες για θέρμανση και ψύξη), οι μεταφορές και η βιομηχανία θα (δια)συνδεθούν με το ηλεκτρικό Σύστημα. Και αυτό με τη σειρά του θα είναι συνδεδεμένο με τα δίκτυα φυσικού αερίου (αλλά και, μελλοντικά, ανανεώσιμων αερίων π.χ. πράσινο υδρογόνο). Εδώ είναι κρίσιμος ο ρόλος των δημοσίων επενδύσεων, των ΣΔΙΤ και των επιδοτήσεων από το Ταμείο Ανάκαμψης. Χωρίς την απαραίτητη αναδιάταξη, ενίσχυση και επέκταση των δικτύων ηλεκτρισμού και χωρίς την ενεργειακή διασύνδεση των τομέων της οικονομίας καμία πιθανότητα δεν υπάρχει για την επίτευξη των ενεργειακών και κλιματικών στόχων το 2030.

Το νέο τοπίο αφορά και τις νέες τεχνολογίες. Ο εξηλεκτρισμός δε μπορεί να δώσει λύση σε κάθε πρόβλημα και οι μπαταρίες δε θα είναι το μόνο μέσο αποθήκευσης. Ηλιοθερμικές εγκαταστάσεις υψηλής ακρίβειας παράγουν ανανεώσιμη θερμική ενέργεια πολύ υψηλών θερμοκρασιών για χρήση σε απαιτητικές βιομηχανικές διεργασίες. Δίπλα στην αντλησιοταμίευση και τις μπαταρίες, εγκαταστάσεις βασιζόμενες στη βαρύτητα αποθηκεύουν περίσσεια ανανεώσιμου ηλεκτρισμού με τη μορφή δυναμικής ενέργειας. Σε αυτόν τον νέο κόσμο της ενεργειακής τεχνολογίας η Ελλάδα μπορεί να διαθέσει τα μυαλά ή τα κεφάλαια. Ευκταίον: και τα δύο.

Ανάμεσα στις δύο ομιλίες του Έλληνα Πρωθυπουργού στον ΟΗΕ μεσολάβησε το anno horribilis της πανδημίας (και μερικών ακόμα κρίσεων…). Στον χώρο της ενέργειας, οι επιπτώσεις της πανδημίας στην κοινωνική και οικονομική ζωή έχουν λειτουργήσει ως επιταχυντής εξελίξεων. Αυτό έχουμε παρατηρήσει όλο αυτό το τελευταίο διάστημα. Και αυτό θα δούμε να ξεδιπλώνεται μπροστά μας τα επόμενα χρόνια.

Και μόνο το παράδειγμα των πετρελαϊκών κολοσσών BP και Shell -που ανακοίνωσαν φέτος σχέδια περικοπών στα έργα υδρογονανθράκων και σταδιακή στροφή στις ανανεώσιμες πηγές- αρκεί για να δείξει τη θεμελιακή στροφή της Ενέργειας. Η οποία θα ολοκληρωθεί γρηγορότερα από ό,τι έως τώρα προβλέπαμε.

- Διαφήμιση -

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.